Ecologisch onderzoek Laatvlieger in Altena en Drimmelen

In het voorjaar van 2026 voert Ecoresult in de gemeenten Altena en Drimmelen ecologisch onderzoek uit naar beschermde soorten. Het onderzoek maakt onderdeel uit van het opstellen van een soortenmanagementplan (SMP) en richt zich op gebouwbewonende vleermuizen, huismus en gierzwaluw. Met deze gebiedsgerichte aanpak wordt inzicht verkregen in de aanwezigheid van beschermde soorten en hun verblijfplaatsen in gebouwen. Hiermee kunnen ruimtelijke ontwikkelingen eenvoudiger uitgevoerd worden en bescherming eenvoudiger én conform de geldende wetgeving kan plaatsvinden.

Start vleermuisonderzoek laatvlieger

Per 3 april 2026 is Ecoresult gestart met specifiek onderzoek naar de laatvlieger. De startdatum wijkt af van de gebruikelijke planning zoals beschreven in de Richtlijn Vleermuisonderzoek Grote Gebieden. Deze afwijking is bewust gekozen en ecologisch onderbouwd en in vooroverleg besproken met Omgevingsdienst Brabant Noord.
We hebben gezien dat laatvliegers direct na de winterslaap, bij het warmer worden van de avonden, gaan zwermen. In mei neemt dit gedrag al sterk af. Juist in deze periode, die sterk afhankelijk is van de temperatuur, piekt de activiteit. Door het onderzoek hierop af te stemmen, kan de soort effectiever worden waargenomen en ontstaat een beter beeld van het gebruik van gebouwen en de samenhang met mogelijke kraamkolonies.

Waarnemingen in woonwijken

Tijdens het veldonderzoek is de afgelopen dagen op veel locaties zwermgedrag van laatvliegers vastgesteld, met name in woonbuurten waar vermoedelijk kraamkolonies aanwezig zijn. Deze waarnemingen leveren belangrijke informatie op over de ligging van kraamkolonies van de soort en dragen bij aan een zorgvuldige afweging binnen het soortenmanagementplan.

Kraamkolonie gewone grootoorvleermuizen ontdekt dankzij zenderonderzoek

Tijdens ons onderzoek voor het soortenmanagementplan (SMP) in Hardinxveld-Giessendam hebben we een bijzondere ontdekking gedaan: een kraamkolonie gewone grootoorvleermuizen (Plecotus auritus)! Deze vleermuissoort is normaal gesproken lastig te vinden, maar dankzij een combinatie van slimme monitoring en zenderonderzoek kwamen we ze toch op het spoor.

Deze vleermuis is sterk gebonden aan kleinschalig landschap en bos, en wordt in de open polder maar zelden aangetroffen. Dat maakt deze vondst extra bijzonder.

Hoe zijn de gewone grootoorvleermuizen ontdekt?

Vorig najaar zijn op diverse strategische locaties songmeters (kastjes die geluiden van vleermuizen registreren) opgehangen waarmee vleermuizen kunnen worden gedetecteerd. Deze songmeters registreerden niet alleen de gebruikelijke soorten, maar nam ook geluiden van gewone grootoorvleermuizen op. Deze soort is met reguliere detectorrondes erg lastig te vinden: Hun sonar is veel zwakker, waardoor normale vleermuisapparatuur deze signalen slecht oppikt. Daarnaast vliegt te soort graag binnen in schuren waar je met gebiedsonderzoek eigenlijk niet zo makkelijk komt.

Vangen en zenderonderzoek met telemetrie

Roel van Marrewijk vertelt: “Op basis van de songmeterwaarnemingen die we hadden, konden we samen met een partnerbedrijf een vrouwtje gewone grootoorvleermuis vangen en voorzien van een zender. Dankzij de antenne op het dak van mijn auto konden we het zendersignaal volgen. Dat spoor leidde ons rechtstreeks naar een schuur in het buitengebied van Hardinxveld-Giessendam. Bij een daaropvolgende uitvliegtelling bleek dat er zich maar liefst 15 tot 20 dieren in die schuur bevonden, een mooie ontdekking dus!

Ook de eigenaren van de locatie waren zeer enthousiast dat deze bijzondere dieren in hun schuur wonen. Hun kinderen en kleinkinderen hebben zelfs ’s avonds meegekeken naar het uitvliegen van de kolonie. Het mooiste was misschien nog wel dat één van de jongetjes zo gegrepen was door wat hij zag, dat hij meteen besloot een spreekbeurt over vleermuizen te gaan houden. Dat soort momenten maken dit werk extra bijzonder.”

Gunstig voor ontheffings­procedures: onderzoek naar microklimaat in vleermuis­verblijven leidt tot nieuwe inzichten

Recente metingen uitgevoerd door Ecoresult naar het microklimaat in winterverblijfplaatsen van gewone dwergvleermuizen hebben belangrijke nieuwe inzichten opgeleverd die de gangbare aannames in ontheffingsprocedures weerleggen. Hierdoor kan het ontwerp van nieuwe verblijfplaatsen beter op de werkelijke behoefte van de vleermuizen worden afgestemd. Daardoor kan het vergunningstraject efficiënter worden doorlopen.

Deze inzichten hebben al concrete resultaten opgeleverd: bij het herontwikkelingsproject SoZa (voormalig gebouw ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) in Den Haag werd een stabiel microklimaat tussen +1 en +10 graden als voorwaarde in de ontheffing geschrapt, omdat deze voorwaarde niet aansluit bij de werkelijke situatie.

Ook bij andere vergunningsaanvragen hebben deze bevindingen geleid tot nieuwe inzichten bij toetsende overheden. Hoe deze resultaten tot stand zijn gekomen, leggen we uit in dit artikel. Wil je meer achtergrondinformatie? Download onderaan deze pagina de pdf over het onderzoek.

Klimaatmonitoring vleermuisverblijven SoZa,
Den Haag

In de ontheffingsprocedure voor SoZa had de Omgevingsdienst Haaglanden, op basis van het Kennisdocument voor gewone dwergvleermuis, aangegeven dat er in de nieuwe winterverblijfplaats een stabiel microklimaat aanwezig moet zijn evenals enige buffering. Een andere vereiste voor mitigatie is dat de nieuwe verblijfplaatsen onder invloed zouden moeten staan van de binnentemperatuur (warmtelekkage).

Overwegingen rondom mitigatie-eisen in ontheffingsprocedures

Onze collega Anton van Meurs, seniorecoloog en vleermuisexpert, zegt hierover: “Uit eigen waarnemingen en uit eerdere kleinere metingen wist ik dat dit feitelijk niet klopt, alleen had ik nog geen goede onderzoeken. De klimaatmonitoring die we hebben gedaan in het gebouw van SoZa bevestigt nu mijn eerdere bevindingen.” Anton vervolgt: “In andere bronnen staat vaak aangegeven dat er een temperatuur van +1 tot +6 moet zijn in de verblijfplaatsen. Maar omdat spouwen slechts zijn afgeschermd van de buitentemperatuur door een dun muurtje, verwachtte ik dat de temperatuur in de spouwen meebeweegt met de buitentemperatuur.”

Van aannames naar data: het belang van feitelijke metingen voor mitigatie en ontheffing

Uit de metingen die het team van Ecoresult heeft uitgevoerd, blijkt inderdaad dat het binnenklimaat in een woning/kantoorruimte nauwelijks tot geen invloed heeft op de verblijfplaats in de spouw. Metingen tonen aan dat temperaturen in een spouw op één dag kunnen variëren van onder het vriespunt tot boven de 20 graden Celsius bij zonbeschijning op de gevel. Hoewel er inderdaad sprake is van enige buffering en vertraagde temperatuurverandering, is het microklimaat verre van stabiel. Een andere belangrijke bevinding is dat het binnenklimaat van woningen of kantoorruimtes geen invloed heeft op de temperatuur in de onderzochte spouw, in tegenstelling tot wat vaak wordt vereist in ontheffingsprocedures.

Meer lezen over de aanleiding van dit onderzoek , de onderzoeksmethodiek en de resultaten? 

eDNA: wat betekent deze methode voor vleermuis­onderzoek bij spouwmuur­isolatie door woning­corporaties

Vanaf 7 maart 2025 is de eDNA-methode door Het Rijk/LNNV erkend als onderzoeksmethode voor vleermuizen en is vastgelegd in de Omgevingsregeling.

Wat is eDNA precies, hoe werkt het, en wat betekent dit voor gemeenten en woningcorporaties?

Wat is eDNA?

eDNA staat voor “environmental DNA” of omgevings-DNA. Het is DNA dat door organismen, zoals vleermuizen, in hun omgeving wordt achtergelaten via bijvoorbeeld haren, huidcellen, speeksel of uitwerpselen. Door monsters te nemen van bijvoorbeeld water, grond of stof in een spouwmuur, kan dit DNA worden geanalyseerd in een laboratorium. Zo kan worden vastgesteld of er vleermuizen aanwezig zijn, en om welke soorten het gaat.

Deze innovatieve methode heeft nog beperkingen. eDNA toont alleen de aanwezigheid van vleermuizen aan, maar geeft geen inzicht in het type verblijf (zoals een kraamkolonie of een tijdelijke schuilplaats) of het aantal dieren. Dit maakt het een minder gedetailleerde methode dan traditionele veldonderzoeken.

Toepassing van eDNA in de praktijk

De eDNA-methode mag vanaf 7 maart 2025 worden toegepast om de aanwezigheid van vleermuizen vast te stellen, maar alleen onder strikte voorwaarden. Het gebruik is beperkt tot spouwmuurisolatie van grondgebonden woningen, zoals eengezinswoningen, waarbij spouwmuurisolatie is gepland. Voor appartementencomplexen en flatgebouwen is de methode niet toegestaan. Daarnaast mag bemonstering alleen plaatsvinden in gemeenten waar geen Soortenmanagementplan (SMP) van kracht is of wordt opgesteld.
Als er geen eDNA wordt aangetroffen, mag de isolatie direct worden uitgevoerd. Wordt er wel eDNA aangetroffen, dan gelden er verschillende regels. Voor woningcorporaties is aanvullend onderzoek verplicht om de aard van het vleermuisverblijf vast te stellen en hoeveel dieren er aanwezig zijn.

Wat betekent dit voor verduurzaming?

Voor woningcorporaties die hun vastgoed willen verduurzamen, brengt de invoering van de eDNA-methode zowel kansen als uitdagingen met zich mee. Het biedt een snellere en minder arbeidsintensieve manier om vleermuizen op te sporen, maar de beperkingen van de methode maken aanvullend onderzoek vaak alsnog noodzakelijk.

Ecoresult volgt het advies dat het NGB aan hun leden heeft gegeven en adviseert haar opdrachtgevers zorgvuldig om te gaan met de toepassing van eDNA. Hoewel de methode juridisch is toegestaan, is het ecologisch gezien niet altijd wenselijk. Het ontbreken van informatie over het type verblijf en het aantal vleermuizen kan leiden tot onvolledige inzichten, wat risico’s met zich meebrengt voor zowel de bescherming van vleermuizen als de voortgang van isolatieprojecten.

Ook geldt dat voor de inzet van de methode, kaders en randvoorwaarden nodig zijn om risico’s te beperken en de kwaliteit van bemonstering en analyse te garanderen. De voorgestelde regeling bevat echter nauwelijks dergelijke toepassingskaders.
Hoewel de methode kansrijk om de aanwezigheid van twee soorten (gewone- en ruige dwergvleermuis) in een spouwmuur aan te tonen, is het juridisch benodigde uitsluiten van aanwezigheid van beschermde soorten met deze methode niet mogelijk. Toepassen van deze maatregel kan tot juridische procedures leiden, met uiteindelijk extra vertraging van na-isolatie en teleurstelling bij betrokken partijen.

De visie van Ecoresult

Ecoresult benadrukt het belang van een balans tussen ecologische en juridische wenselijkheid. Hoewel eDNA een waardevolle aanvulling kan zijn op traditionele onderzoeksmethoden, is het geen vervanging. Het beperkte inzicht dat de methode biedt, maakt het noodzakelijk om in veel gevallen alsnog aanvullend onderzoek uit te voeren. Daarom zet Ecoresult de eDNA-methode zelf nog niet in, maar adviseren en begeleiden we onze opdrachtgevers over de mogelijkheden en beperkingen ervan.
Uiteraard blijven wij op de hoogte van het laatste nieuws en de ontwikkelingen rondom de eDNA-methode, en nemen wij actief deel aan relevante trainingen over dit onderwerp.

Heb je vragen over het toepassen ven eDNA voor jouw verduurzaamheidsproject als het gaat om het isoleren van spouwmuren?

Aangepast vleermuisprotocol meervleermuis:

Het aangepaste vleermuisprotocol meervleermuis is sinds kort van kracht. Door het aangepaste vleermuisprotocol zijn extra onderzoeksrondes verplicht, wat gevolgen heeft voor de planning en uitvoering van projecten. Door het unieke gedrag van de meervleermuis werd deze soort vaak gemist bij standaard vleermuisonderzoek. Met het nieuwe protocol worden de onderzoeksmethoden aangescherpt, zodat de meervleermuis beter wordt beschermd én projecten sneller en zorgvuldiger kunnen worden uitgevoerd.

Wat betekent het geactualiseerde protocol voor opdrachtgevers?

Voor gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars betekent het geactualiseerde protocol dat er vanuit het ecologisch onderzoeksbureau, zoals Ecoresult, extra onderzoek nodig is. Afhankelijk van het type verblijfplaats dat wordt verwacht, zijn één of twee extra ochtendbezoeken verplicht. Deze extra inspanning verhoogt de onderzoekskosten enigszins, maar vergroot ook de kans op het verkrijgen van een vergunning voor werkzaamheden onder de Omgevingswet.

Ecoresult biedt meerwaarde dankzij ruime ervaring en expertise in vleermuisonderzoek, en specifiek met de meervleermuis. In Nederland zijn er weinig ecologen met ervaring met deze soort. Bij Ecoresult werken deskundigen zoals Anton van Meurs (meer dan 25 jaar ervaring), Koen van Veen en Roel van Marrewijk, die allen ruime ervaring hebben met (meer)vleermuizen. Wij herkennen de uitdagingen van het opsporen van de meervleermuis en weten hoe deze soort effectief te identificeren.

Het aangepaste vleermuisprotocol meervleermuis geldt in heel Nederland, behalve in Noord- en Zuid-Holland. In deze provincies is er een overgangsperiode tot 15 juli 2025. Reeds gegunde opdrachten mogen daar worden voortgezet, mits de werkzaamheden niet plaatsvinden in de buurt van een kraamkolonie. Zie ook het officiële bericht van OD NHN

Aanleiding voor het aangepaste vleermuisprotocol meervleermuis

Nieuwe inzichten in de ecologie van de meervleermuis laten zien dat het oude protocol onvoldoende zekerheid bood over de aanwezigheid van deze soort. Meervleermuizen vliegen vaak pas uit als het volledig donker is en vertonen nauwelijks verblijfplaats-indicerend gedrag. Ze vliegen stil uit, vaak één voor één, en verlaten direct de omgeving van het verblijf. Hierdoor werden ze bij traditionele avondrondes vaak gemist.

Onze collega Anton van Meurs, ervaren vleermuisonderzoeker, licht toe: “Deze soort heeft een minder herkenbare manier van uitvliegen: ze vliegen verdekt uit en niet allemaal tegelijk. Hierdoor is het mogelijk dat kraamkolonies worden gemist. Bovendien worden van de Myotis-soorten de jongen van de meervleermuis het vroegst geboren, wat betekent dat de onderzoeksinspanning in een korter tijdsbestek moet plaatsvinden dan bij andere soorten. Vanwege de lastige herkenbaarheid en beperkte zichtbaarheid is extra inspanning vereist om deze soort goed in kaart te brengen.”

De meervleermuis is zeldzaam, met 30% van de Europese populatie in Nederland. Dit maakt bescherming van deze soort in Nederland extra belangrijk.

De nieuwe onderzoeksprocedure volgens het vleermuisprotocol meervleermuis

Het geactualiseerde protocol schrijft nu ochtendonderzoek voor in plaats van avondonderzoek. In gebieden met kraamkolonies (rood gemarkeerd op de verspreidingskaart, te downloaden via Netwerk Groene Bureaus/vleermuisprotocol zijn twee ochtendrondes verplicht in de kraamperiode. In zowel de rode gebieden (kraamkolonies) als de blauwe gebieden (mannenverblijven) is een extra ochtendronde in juli nodig voor het opsporen van satelliet verblijfplaatsen.

Concreet betekent dit:

• In rode gebieden: twee ochtendrondes (voor kraamverblijven)
• In blauwe gebieden: één ochtendronde in juli (voor satellietverblijven)
• In gebieden met dubbele arcering: drie ochtendrondes voor kraam- en satellietverblijfplaatsen

Het protocol introduceert ook het begrip satellietverblijfplaatsen: bestaande verblijven die onderdeel zijn van het netwerk van een groep meervleermuizen en van groot belang zijn voor de functionaliteit van het netwerk. Deze verblijfplaatsen worden zowel tijdens de kraamtijd als daarna door kolonies gebruikt.

Aangescherpte randvoorwaarden voor vleermuisonderzoek meervleermuis

De weersomstandigheden voor onderzoek zijn aangescherpt:

• Meervleermuizen vliegen al bij 8°C in plaats van 10°C
• De maximale windkracht is teruggebracht van 4 naar 3 Beaufort
• Er mag geen neerslag of mist zijn, vooral niet boven water waar deze soort actief is

Bij nieuw aangetroffen verblijfplaatsen wordt een uitvliegtelling voorgeschreven binnen drie dagen na het vaststellen van het verblijf, om de grootte van de kolonie te bepalen.

Deze aanpassing van het vleermuisprotocol meervleermuis onderstreept het belang van voortdurend onderzoek voor effectieve natuurbescherming. Door de onderzoeksmethoden aan te passen aan het gedrag van de meervleermuis, kunnen we deze bijzondere soort beter beschermen.

Waarom Ecoresult voor vleermuisonderzoek?

Wanneer u als gemeente, woningcorporatie of projectontwikkelaar vleermuisonderzoek door Ecoresult laat uitvoeren, bent u verzekerd van diepgaande kennis en ervaring. Dit zorgt voor een grondig onderzoek en vergroot de kans op het verkrijgen van een vergunning voor bouwprojecten of renovaties.

Voor een vrijblijvend adviesgesprek over uw specifieke situatie:

Kraamkasten voor gewone dwergvleermuis, een succes of niet?

Kraamkasten voor gewone dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus), een succes of niet? Ons artikel met de voorlopige resultaten van ons onderzoek naar de effectiviteit van kraamkasten is gepubliceerd in de nieuwste VLEN nieuwsbrief!

Mitigatie van kraamkolonies

Een goede mitigatie van kraamkolonies van gewone dwergvleermuis blijkt in de praktijk erg uitdagend. Omdat kraamverblijfplaatsen essentieel belang zijn binnen het netwerk van verblijfplaatsen van gewone dwergvleermuis is het erg belangrijk dat dit wel op een goede manier gebeurt. Dit om grootschalige negatieve effecten op de staat van instandhouding te voorkomen.

Beperkte data beschikbaar effectiviteit van kraamkasten

Over de effectiviteit van kraamkasten is op dit moment nog maar beperkte data beschikbaar. In juni 2022 heeft een team ecologen van Ecoresult B.V. daarom de door Ecoresult B.V. geplaatste tijdelijke kraamkasten één keer bezocht. Hierbij is geprobeerd de volgende vragen te beantwoorden:

Welk type kasten zijn bezet door gewone dwergvleermuis, en wat zijn de kenmerken van dit type kasten?
Welke oriëntatie van de kasten is het meest effectief?
Wat is de relatie tussen de bezetting van kraamkasten en de tijd sinds plaatsing (in dagen) van de kasten?
In het kader van dit onderzoek zijn in totaal 146 kraamkasten van verschillende typen visueel geïnspecteerd. De kasten zijn van het type VK SK 01, VK SK 02 (VivaraPro), Kraamkast small, Kraamkast verticaal en Kraamkast verticaal kurk (Bats&-Birds), 2FTH (Schwegler), Kraamkast circulair (The Upcycle). Voor elke kast is het minimale aantal aanwezige dieren geschat. Ook is er genoteerd of er sporen van bezetting aanwezig waren en in welke hoeveelheid. Bij kasten die niet visueel te inspecteren waren is er met de batdetector (afgesteld rond de 20 KHz) geluisterd of er ‘gekwetter’ te horen was, is een van de specifieke karakteristieken van bezetting met een kraamkolonie.

In de analyse is bekeken welk type kasten er (in aantallen en percentages) bezet waren. Ook is gekeken naar de invloed van de windrichting op de bezetting (in aantallen en percentages). Ten slotte werd de bezetting uitgezet tegen de tijd vanaf plaatsing (in 5 tijdscategorieën van 250 dagen).

Resultaten onderzoek kraamkasten

Uit de resultaten blijkt dat gewone dwergvleermuizen zeker gebruik maken van de kraamkasten, maar dat de verschillende factoren zeker invloed hebben op de effectiviteit. Voor mogelijke kraamverblijfplaatsen lijkt een duidelijke voorkeur voor de VK SK 01 kast, maar het is onduidelijk of dit beeld het resultaat is van de specificaties van de kast zelf, of andere externe factoren. Wat betreft oriëntatie blijkt dat het met name belangrijk is om een goede variatie in oriëntatie aan te brengen in de kraamkasten die worden geplaatst, zodat vleermuizen zich kunnen verplaatsen afhankelijk van de weersomstandigheden. Ten slotte lijkt de trend dat de kasten vanaf 250 dagen als zomerverblijfplaats in gebruik worden genomen, en pas vanaf 750 dagen (ongeveer 2 jaar) door mogelijke kraamkolonies. Dit zou impliceren dat een gewenningstijd van 1 actief seizoen voor zomerverblijfplaatsen en 2 kraamseizoenen voor kraamverblijfplaatsen wenselijk zou zijn.

Ecoresult B.V. blijft de kraamkasten de komende jaren monitoren om uiteindelijk in meer detail iets te kunnen concluderen over de effectiviteit van kraamkasten. Hierdoor kunnen mitigatieopdrachten in de toekomst succesvoller worden ingevuld.

Het volledige artikel is te vinden in VLEN Nieuwsbrief 84 vanaf pagina 26: vlen-nieuwsbrief-84. Lees voor meer informatie over vleermuizen verder op de vleermuisonderzoek pagina.

Meervleermuizen in de stad onderzoeken en behouden

2023 is door de Zoogdiervereniging omgedoopt tot het Jaar van de Vleermuis. Onze projectleider ecologie Anton van Meurs schreef een artikel over het onderzoeken van Meervleermuizen in de grootstedelijke omgeving en het behouden van de soort tijdens renovatiewerkzaamheden. In Delft en Rotterdam werden populaties succesvol in kaart gebracht én er werden renovatiewerkzaamheden uitgevoerd bij de verblijfplaats in Rotterdam met behoud van de populatie. Lees verder voor het belang van de stad voor Meervleermuizen en hoe het onderzoek naar de soort heeft plaatsgevonden.

Jaar van de Meervleermuis

De Zoogdiervereniging heeft 2023 omgedoopt tot het Jaar van de Meervleermuis, een wereldwijd behoorlijk zeldzame soort die in Nederland in nog aardige aantallen aanwezig is door ons landschap van meren, kanalen en moerassen (29% van de Europese populatie krijgt haar jongen in Nederland). Voor overwintering en het krijgen van jongen zijn Meervleermuizen in Nederland gebonden aan gebouwen, waar ze zich in grote groepen in de spouwmuur kunnen ophouden. Voor de nieuwsbrief van de Vleermuiswerkgroep Nederland (VLEN) schreef Anton van Meurs een bijdrage, waarin twee vondsten van kraamverblijfplaatsen van Meervleermuizen in Rotterdam en Delft worden beschreven.

Onderzoek naar kraamverblijfplaats meervleermuis

In 2019 vond Bureau Stadsnatuur samen met Bionet Natuuronderzoek een kraamverblijfplaats in een Rotterdams flatgebouw uit 1954 dat op de planning stond voor renovatiewerkzaamheden. Met behulp van gezenderde Meervleermuizen en telemetrie kon een kraamverblijfplaats van ongeveer 60 individuen worden vastgesteld in een appartementencomplex. Ecoresult voerde het nader onderzoek uit en Bureau Stadsnatuur en Stichting Zoogdierenwerkgroep Zuid-Holland voerde jaarlijkse kolonietellingen uit. Tijdens de kolonietellingen werden gemiddeld 70 uitvliegende Meervleermuizen geteld. Wij adviseerden om de spouwmuren waar de kolonie zich bevond niet na te isoleren en om de werkzaamheden buiten het kraamseizoen uit te voeren. De werkzaamheden zijn uitgevoerd en Bureau Stadsnatuur stelde in 2022 vast dat de verblijfplaats net zo in gebruik is als voor de werkzaamheden.

Meervleermuis in Delft

Nog een voorbeeld van Meervleermuizen in de stedelijke omgeving is onze vondst van een verblijfplaats in Delft. Anton trof daar afgelopen jaar tijdens een onderzoek een groep foeragerende Meervleermuizen boven een onverlichte watergang. Vervolgens werd door Bionet Natuuronderzoek en Ecoresult medio juni een aantal vleermuizen gevangen om ze van een zender te voorzien. Dit leidde naar een kraamverblijfplaats van 9 dieren in een dakoverstek van een flatgebouw. De kolonie bleef in gebruik tot eind augustus. Het onderzoek in Delft vond plaats in het kader van het soortmanagementplan (SMP) voor de gemeente Delft. Erg mooi om deze verblijfplaats van de soort dus in beeld te hebben.

Kortom, twee mooie voorbeelden van verblijfplaatsen van Meervleermuizen in de grootstedelijke omgeving en hoe deze behouden kunnen blijven bij verduurzamingswerkzaamheden.

Lees de VLEN nieuwsbrief vanaf pagina 32 om de volledige bijdrage van Anton in te zien. En kijk hier voor meer vleermuisonderzoeken.

Vleermuisprotocol 2021

Sinds vorige week zijn we weer bezig met vleermuisonderzoek, geheel volgens het vleermuisprotocol 2021. Tussen 15 mei en 15 juli en 15 augustus tot 1 oktober is het hoogseizoen bij ons. We gaan in deze periodes op zoek naar vleermuizen in bebouwing en bomen. Het vleermuisprotocol wordt vaak vernieuwd, en sinds dit jaar is een nieuwe versie beschikbaar. Wat het betekent, lees je hieronder.

Leven van vleermuizen

Vleermuizen zijn de enige type zoogdieren die kunnen vliegen. Ze zijn erg nuttig voor ons; ze eten veel insecten, waaronder muggen die ook ’s nachts actief zijn. De meeste vleermuissoorten in Nederland zijn sterk afhankelijk van de bebouwing en verblijven bijvoorbeeld in open de open spouwmuur, in het dakoppervlak, of nog kleinere ruimtes zoals open ventilatievoegen. Ruimtelijke ingrepen, zoals de renovatie of sloop van een gebouw of zelfs het kappen van bomen, kunnen daarom grote schadelijke effecten hebben op vleermuizen. De vaste rust- en verblijfplaatsen van vleermuizen kunnen bijvoorbeeld worden weggenomen. Het kappen van bomen kan een essentiële vliegroute ongeschikt maken.

Alle in ons land voorkomende vleermuissoorten worden beschermd door de Wet natuurbescherming. Bij bepaalde handelingen is het dus mogelijk dat de wet overtreden wordt. Het is dus belangrijk dat er juiste en duidelijke informatie beschikbaar is over de aanwezigheid van vleermuizen in een gebied. Door het vleermuisprotocol bij vleermuisonderzoek te volgen is dit goed te inventariseren. En dat is precies de reden waarom dit vleermuisprotocol zo belangrijk is.

Vleermuisprotocol 2021

Het protocol beschrijft per vleermuissoort het onderzoek dat nodig is om de aanwezigheid vast te stellen. Zo geeft het onder andere richtlijnen over het aantal bezoeken, het onderzoeksmoment (avond/nacht/vroege ochtend), en de onderzoeksperiode. Het dient als hulpmiddel voor deskundige vleermuisonderzoekers en beoordelaars van vleermuizenonderzoek.

Met het protocol is het mogelijk om functies van gebieden voor soorten vleermuizen efficiënt en effectief vast te stellen. Het is opgesteld om het onderzoek in het kader van de Wet natuurbescherming zo optimaal mogelijk te laten verlopen. Wanneer dit protocol in de basis is gevolgd, is voldoende inspanning geleverd om aan- of afwezigheid van vleermuizen aan te tonen. Het protocol is echter niet leidend. Afwijken is mogelijk, mits goed beargumenteerd.

Toepassing van het protocol

Het vleermuisprotocol is een kwaliteitsstandaard voor de vleermuisinventarisaties die in het kader van ruimtelijke ontwikkeling vaak uitgevoerd moeten worden. Het wordt gezien als hulpmiddel voor ecologisch ervaren vleermuiswaarnemers. Ecoresult B.V. voert al het vleermuisonderzoek dan ook uit volgens het vleermuisprotocol.

Wil je zelf een keer met ons op te stap om vleermuizen te tellen en om te zien wat ons werk nu precies inhoudt? Super leuk! Neem dan contact met ons op.

Wij geven u graag vrijblijvend informatie over vleermuisonderzoek voor uw project. Neem daarvoor contact op met onze vleermuisdeskundige Anton van Meurs: antonvanmeurs@ecoresult.nl / 06 536 33 028

Nu ook ecologische werkbegeleiding op grote schaal

Waar Ecoresult vaak alleen adviseerde en controleerde bij ecologisch onderzoek, neemt het steeds vaker ook de uitvoerende rol op zich. “Op kleine schaal deden we het begeleidingswerk al wel, maar sinds kort doen we dat ook bij grote projecten”, vertelt ecologisch adviseur bij Ecoresult, Mark Bouwmeester.

Een mooi voorbeeld van zo’n groot project is de renovatie van zes galerijflats aan de Diepenbrockstraat in Delft. Bij het uitgebreide vleermuisonderzoek dat in 2019 is gedaan, werd de aanwezigheid vastgesteld van veertien verblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis. Ecoresult heeft naar aanleiding daarvan een ecologisch verantwoord plan aangeleverd waarin onder andere het gebruik van ‘exclusion flaps’ werd geadviseerd. “Een houten kistje met een rubberen flapje die je voor openingen op muren plaatst. Met die flaps zorg je ervoor dat de vleermuizen het gebouw uit kunnen maar niet meer binnen kunnen komen”, legt Mark uit. Toen de ontheffing binnen was heeft Ecoresult de flats is samenwerking met de vaste onderaannemer Theo Blaak ongeschikt gemaakt.

De effectiviteit van de exclusion flaps heeft Mark Bouwmeester ook goed kunnen vastleggen op video:

Ongeschikt maken

“Dat ongeschikt maken, het ecologische begeleidingswerk, werd bij grote projecten dus eerst door de aannemer/opdrachtgever zelf geregeld. Nu pakken we dat vanuit Ecoresult ook op”, vertelt Mark. “Met Theo hebben we de flaps aangebracht aan de buitenkant van de gebouwen en de openingen afgesloten met compriband.” Na de werkzaamheden krijgen de vleermuizen een aantal dagen om te vertrekken en vervolgens controleert het team van Ecoresult de aanwezigheid van de vleermuizen weer met detectors.

In één keer

Mark: “Bij dit project is het ons in één keer gelukt om de panden vleermuisvrij te maken en dat is bijzonder. Meestal glippen er nog wel een aantal tussendoor en zijn er meerdere rondes nodig, maar dit keer dus niet.”

De grote drie

Ecoresult neemt onder andere het ecologische begeleidingswerk op zich voor de ‘grote drie’: de vleermuis, huismus en gierzwaluw, de meest voorkomende soorten waar onderzoek naar gedaan moet worden bij bouwprojecten. Denk bij het begeleidingswerk aan het ophangen van tijdelijke nestkasten of gevelkasten.

Wil je meer informatie over ecologische werkbegeleiding? Neem dan contact met ons op!

Vleermuisonderzoek van start

Als het begint te schemeren, zie je ze regelmatig rondvliegen in de tuin, op straat of in het park: vleermuizen. Ze jagen volop op muggen en schromen niet om hun vliegkunsten te laten zien. Voor de één prachtig om naar te kijken, de ander is ze liever kwijt dan rijk, want ze kunnen de boel soms flink in de war schoppen bij (ver)bouwprojecten. Vanaf 15 mei doen we bij Ecoresult volop onderzoek naar vleermuizen voor onder andere woningbouwcorporaties, gemeenten en ontwikkelaars.

Bescherming vleermuizen

De Wet natuurbescherming regelt de bescherming van alle twintig vleermuissoorten die in Nederland leven. Dat houdt in dat de dieren op geen enkele wijze schade mogen ondervinden van veranderingen in hun leefgebied. Wil een gemeente of ontwikkelaar een bouwproject starten, dan is het nodig om eerst onderzoek te doen naar de aan- of afwezigheid van vleermuizen.

Vleermuisonderzoek periode mei t/m september

In de periode 15 mei t/m september zijn we bij Ecoresult bezig met dit soort vleermuisonderzoeken. Die maanden zijn de dieren het meest actief. Begin mei vindt de bevruchting plaats en t/m eind juni worden de jongen geboren. We gaan ’s nachts op pad en lopen rond in het betreffende gebied met een speciaal apparaat: een batdetector. Daarmee vangen we de echogeluiden op die vleermuizen maken om hun locatie te bepalen. Aan de hand van die geluiden kun je opmaken om welke soort vleermuis het gaat en welk gedrag ze vertonen.

Leefgebied vleermuizen: verschillende functies

Vooral het bepalen van het gedrag is belangrijk voor het uiteindelijke adviesrapport. Een vleermuis leeft in een netwerk van gebieden die allemaal een eigen functie hebben: van verblijfplaats en vliegroute tot foerageer- en jachtgebied. Om te overleven heeft de vleermuis al die functies en dus ook die gebieden nodig. Als je kunt vaststellen voor welke functie de vleermuis het gebied gebruikt, kun je passend advies geven.

Advies om de schadelijke effecten op de vleermuis te voorkomen

Dat advies bestaat uit maatregelen die genomen kunnen worden om de schadelijke effecten op de vleermuis te voorkomen of te verzachten. Als een pand dat gesloopt moet worden, dient als verblijfplaats bijvoorbeeld dan kan een advies zijn om tijdelijke verblijfplaatsen neer te zetten.

De vleermuizen ‘verhuizen’ dan tijdelijk totdat het nieuwe pand klaar is. Belangrijk is dat het nieuwe gebouw voldoende verblijfsmogelijkheden biedt. Ook een bomenrij kappen langs een vliegroute van een vleermuis mag niet zomaar. De bomen zijn essentieel voor het dier om zijn locatie te kunnen bepalen met zijn sonar.

Gewone dwergvleermuis

Vleermuizen gedijen goed in een menselijke omgeving. Het kan dus goed zo zijn dat je er regelmatig een ziet vliegen. Negen van de tien keer zie je dan de gewone dwergvleermuis. Deze soort is het hele jaar in ons land te vinden en is één van de kleinste in Europa.

Mens en natuur

Bij Ecoresult hebben we continu te maken met vraagstukken waarbij we zowel rekening houden met de belangen van de mens als van de natuur. Wij zien het als een uitdaging om beide te combineren. Een voorbeeld hiervan is het geven van voorlichting waarbij wordt ingegaan op de wet, doorlooptijden en uitvoering.

Wil je meer weten over vleermuisonderzoek of een keer mee? Neem dan contact met op met onze vleermuisspecialist Anton van Meurs!