Aangepast vleermuisprotocol meervleermuis:

Het aangepaste vleermuisprotocol meervleermuis is sinds kort van kracht. Door het aangepaste vleermuisprotocol zijn extra onderzoeksrondes verplicht, wat gevolgen heeft voor de planning en uitvoering van projecten. Door het unieke gedrag van de meervleermuis werd deze soort vaak gemist bij standaard vleermuisonderzoek. Met het nieuwe protocol worden de onderzoeksmethoden aangescherpt, zodat de meervleermuis beter wordt beschermd én projecten sneller en zorgvuldiger kunnen worden uitgevoerd.

Wat betekent het geactualiseerde protocol voor opdrachtgevers?

Voor gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars betekent het geactualiseerde protocol dat er vanuit het ecologisch onderzoeksbureau, zoals Ecoresult, extra onderzoek nodig is. Afhankelijk van het type verblijfplaats dat wordt verwacht, zijn één of twee extra ochtendbezoeken verplicht. Deze extra inspanning verhoogt de onderzoekskosten enigszins, maar vergroot ook de kans op het verkrijgen van een vergunning voor werkzaamheden onder de Omgevingswet.

Ecoresult biedt meerwaarde dankzij ruime ervaring en expertise in vleermuisonderzoek, en specifiek met de meervleermuis. In Nederland zijn er weinig ecologen met ervaring met deze soort. Bij Ecoresult werken deskundigen zoals Anton van Meurs (meer dan 25 jaar ervaring), Koen van Veen en Roel van Marrewijk, die allen ruime ervaring hebben met (meer)vleermuizen. Wij herkennen de uitdagingen van het opsporen van de meervleermuis en weten hoe deze soort effectief te identificeren.

Het aangepaste vleermuisprotocol meervleermuis geldt in heel Nederland, behalve in Noord- en Zuid-Holland. In deze provincies is er een overgangsperiode tot 15 juli 2025. Reeds gegunde opdrachten mogen daar worden voortgezet, mits de werkzaamheden niet plaatsvinden in de buurt van een kraamkolonie. Zie ook het officiële bericht van OD NHN

Aanleiding voor het aangepaste vleermuisprotocol meervleermuis

Nieuwe inzichten in de ecologie van de meervleermuis laten zien dat het oude protocol onvoldoende zekerheid bood over de aanwezigheid van deze soort. Meervleermuizen vliegen vaak pas uit als het volledig donker is en vertonen nauwelijks verblijfplaats-indicerend gedrag. Ze vliegen stil uit, vaak één voor één, en verlaten direct de omgeving van het verblijf. Hierdoor werden ze bij traditionele avondrondes vaak gemist.

Onze collega Anton van Meurs, ervaren vleermuisonderzoeker, licht toe: “Deze soort heeft een minder herkenbare manier van uitvliegen: ze vliegen verdekt uit en niet allemaal tegelijk. Hierdoor is het mogelijk dat kraamkolonies worden gemist. Bovendien worden van de Myotis-soorten de jongen van de meervleermuis het vroegst geboren, wat betekent dat de onderzoeksinspanning in een korter tijdsbestek moet plaatsvinden dan bij andere soorten. Vanwege de lastige herkenbaarheid en beperkte zichtbaarheid is extra inspanning vereist om deze soort goed in kaart te brengen.”

De meervleermuis is zeldzaam, met 30% van de Europese populatie in Nederland. Dit maakt bescherming van deze soort in Nederland extra belangrijk.

De nieuwe onderzoeksprocedure volgens het vleermuisprotocol meervleermuis

Het geactualiseerde protocol schrijft nu ochtendonderzoek voor in plaats van avondonderzoek. In gebieden met kraamkolonies (rood gemarkeerd op de verspreidingskaart, te downloaden via Netwerk Groene Bureaus/vleermuisprotocol zijn twee ochtendrondes verplicht in de kraamperiode. In zowel de rode gebieden (kraamkolonies) als de blauwe gebieden (mannenverblijven) is een extra ochtendronde in juli nodig voor het opsporen van satelliet verblijfplaatsen.

Concreet betekent dit:

• In rode gebieden: twee ochtendrondes (voor kraamverblijven)
• In blauwe gebieden: één ochtendronde in juli (voor satellietverblijven)
• In gebieden met dubbele arcering: drie ochtendrondes voor kraam- en satellietverblijfplaatsen

Het protocol introduceert ook het begrip satellietverblijfplaatsen: bestaande verblijven die onderdeel zijn van het netwerk van een groep meervleermuizen en van groot belang zijn voor de functionaliteit van het netwerk. Deze verblijfplaatsen worden zowel tijdens de kraamtijd als daarna door kolonies gebruikt.

Aangescherpte randvoorwaarden voor vleermuisonderzoek meervleermuis

De weersomstandigheden voor onderzoek zijn aangescherpt:

• Meervleermuizen vliegen al bij 8°C in plaats van 10°C
• De maximale windkracht is teruggebracht van 4 naar 3 Beaufort
• Er mag geen neerslag of mist zijn, vooral niet boven water waar deze soort actief is

Bij nieuw aangetroffen verblijfplaatsen wordt een uitvliegtelling voorgeschreven binnen drie dagen na het vaststellen van het verblijf, om de grootte van de kolonie te bepalen.

Deze aanpassing van het vleermuisprotocol meervleermuis onderstreept het belang van voortdurend onderzoek voor effectieve natuurbescherming. Door de onderzoeksmethoden aan te passen aan het gedrag van de meervleermuis, kunnen we deze bijzondere soort beter beschermen.

Waarom Ecoresult voor vleermuisonderzoek?

Wanneer u als gemeente, woningcorporatie of projectontwikkelaar vleermuisonderzoek door Ecoresult laat uitvoeren, bent u verzekerd van diepgaande kennis en ervaring. Dit zorgt voor een grondig onderzoek en vergroot de kans op het verkrijgen van een vergunning voor bouwprojecten of renovaties.

Voor een vrijblijvend adviesgesprek over uw specifieke situatie:

Meervleermuizen in de stad onderzoeken en behouden

2023 is door de Zoogdiervereniging omgedoopt tot het Jaar van de Vleermuis. Onze projectleider ecologie Anton van Meurs schreef een artikel over het onderzoeken van Meervleermuizen in de grootstedelijke omgeving en het behouden van de soort tijdens renovatiewerkzaamheden. In Delft en Rotterdam werden populaties succesvol in kaart gebracht én er werden renovatiewerkzaamheden uitgevoerd bij de verblijfplaats in Rotterdam met behoud van de populatie. Lees verder voor het belang van de stad voor Meervleermuizen en hoe het onderzoek naar de soort heeft plaatsgevonden.

Jaar van de Meervleermuis

De Zoogdiervereniging heeft 2023 omgedoopt tot het Jaar van de Meervleermuis, een wereldwijd behoorlijk zeldzame soort die in Nederland in nog aardige aantallen aanwezig is door ons landschap van meren, kanalen en moerassen (29% van de Europese populatie krijgt haar jongen in Nederland). Voor overwintering en het krijgen van jongen zijn Meervleermuizen in Nederland gebonden aan gebouwen, waar ze zich in grote groepen in de spouwmuur kunnen ophouden. Voor de nieuwsbrief van de Vleermuiswerkgroep Nederland (VLEN) schreef Anton van Meurs een bijdrage, waarin twee vondsten van kraamverblijfplaatsen van Meervleermuizen in Rotterdam en Delft worden beschreven.

Onderzoek naar kraamverblijfplaats meervleermuis

In 2019 vond Bureau Stadsnatuur samen met Bionet Natuuronderzoek een kraamverblijfplaats in een Rotterdams flatgebouw uit 1954 dat op de planning stond voor renovatiewerkzaamheden. Met behulp van gezenderde Meervleermuizen en telemetrie kon een kraamverblijfplaats van ongeveer 60 individuen worden vastgesteld in een appartementencomplex. Ecoresult voerde het nader onderzoek uit en Bureau Stadsnatuur en Stichting Zoogdierenwerkgroep Zuid-Holland voerde jaarlijkse kolonietellingen uit. Tijdens de kolonietellingen werden gemiddeld 70 uitvliegende Meervleermuizen geteld. Wij adviseerden om de spouwmuren waar de kolonie zich bevond niet na te isoleren en om de werkzaamheden buiten het kraamseizoen uit te voeren. De werkzaamheden zijn uitgevoerd en Bureau Stadsnatuur stelde in 2022 vast dat de verblijfplaats net zo in gebruik is als voor de werkzaamheden.

Meervleermuis in Delft

Nog een voorbeeld van Meervleermuizen in de stedelijke omgeving is onze vondst van een verblijfplaats in Delft. Anton trof daar afgelopen jaar tijdens een onderzoek een groep foeragerende Meervleermuizen boven een onverlichte watergang. Vervolgens werd door Bionet Natuuronderzoek en Ecoresult medio juni een aantal vleermuizen gevangen om ze van een zender te voorzien. Dit leidde naar een kraamverblijfplaats van 9 dieren in een dakoverstek van een flatgebouw. De kolonie bleef in gebruik tot eind augustus. Het onderzoek in Delft vond plaats in het kader van het soortmanagementplan (SMP) voor de gemeente Delft. Erg mooi om deze verblijfplaats van de soort dus in beeld te hebben.

Kortom, twee mooie voorbeelden van verblijfplaatsen van Meervleermuizen in de grootstedelijke omgeving en hoe deze behouden kunnen blijven bij verduurzamingswerkzaamheden.

Lees de VLEN nieuwsbrief vanaf pagina 32 om de volledige bijdrage van Anton in te zien. En kijk hier voor meer vleermuisonderzoeken.

Landschapsgebruik meervleermuizen Amsterdam e.o. onderzocht

Juni 2013 hebben medewerkers van Ecoresult, Batweter en Landschap Noord-Holland in en rondom Amsterdam het landschapsgebruik van de meervleermuis in beeld gebracht.

Gevolgd via telemetrie

Voor dit vleermuisonderzoek werden meervleermuizen gevangen, gezenderd en gevolgd middels telemetrie. Door telemetrisch onderzoek wordt het landschapsgebruik compleet in beeld gebracht. De gevangen dieren krijgen een radiozender. Het signaal van deze zender is op afstand hoorbaar met een antenne. Van totaal drie gezenderde meervleermuisvrouwtjes is het landschapsgebruik op deze wijze onderzocht. Functies die zijn onderzocht betreffen de vaste rust- en verblijfplaatsen, foerageergebied en vliegroutes.

Onderzoek in cijfers:

• 3 vrouwtjes voorzien van zender.
• Totaal 4 nachten gevolgd.
• Ca. 600 meervleermuizen waargenomen.
• 2 kraamkolonies aangetroffen.
• 1 gecombineerd verblijfplaats van mannen en vrouwen gevonden.
• Ook ca. 10 vrijwilligers betrokken.

Uitgebreid onderzocht

Op vier avonden werden op strategische plaatsen mistnetten aan bruggen opgehangen. Alle gevangen vleermuizen werden gedetermineerd. Daarnaast werden ze gewogen, het geslacht bepaald en andere kenmerken – zoals zwangerschap – beschreven en vervolgens weer losgelaten. Het krachtigste meervleermuisvrouwtje dat per avond gevangen werd is daarnaast voorzien van een zender en eveneens losgelaten. Om de gezenderde dieren te volgen stonden twee auto’s met antennes paraat.

De nacht van een meervleermuis

Een kraamkolonie meervleermuizen (ca. 250 volwassen vrouwtjes) bevond zich in een rijtjeshuis (jaren ’70) nabij het Noordzeekanaal. Van deze kraamkolonie werd een vrouwtje voorzien van een zender.

• Na het verlaten van de verblijfplaats rond 22.30u. vloog het gezenderde vrouwtje van deze kraamkolonie via een netwerk van smalle vaarten en sloten naar een sluizencomplex om hier gedurende een uur boven het water te foerageren. Zo nu en dan passeerden andere meervleermuizen.
• Vervolgens stak dit dier een dijk over om via een aantal beschutte sloten naar een waterbergingsplas op een bedrijventerrein te gaan. Hier foerageerde het dier langdurig.
• Het dier stak vervolgens de dijk langs het Noordzeekanaal over om ook hier ca. een uur langgerekte jachtvluchten parallel aan de dijk boven het Noordzeekanaal te maken, om vervolgens weer boven de waterbergingsplas te gaan foerageren.
  Rond 01.00u. vloog het dier via het netwerk van slootjes, een sluizencomplex en vaarten naar de verblijfplaats om het jong te zogen.
• Een kleine drie kwartier later was het dier weer terug boven de waterbergingsplas, waarna het hierboven vermelde patroon zich herhaalde.
  Eénmaal stak het dier nog het Noordzeekanaal over om in één van de havens tussen de zeeschepen te foerageren.
• Een poos later stak het dier het kanaal weer over om wederom een tijdje boven de waterbergingsplas te foerageren.
• Een klein uur voor zonsopkomst trok het dier weer weg in de richting van de verblijfplaats om hier binnen tien minuten te arriveren.
• Na enkele zwermrondjes rond het gebouw vloog het vrouwtje meervleermuis rond 04.45u. weer in.