Onderzoek broedbiologie matkop

Resultaten onderzoek broedbiologie matkop 2024

Matkoppen hebben het de laatste jaren steeds moeilijker en hun aantal gaat landelijk helaas hard achteruit. Binnen het werkgebied van Ecoresult komt deze mezensoort nog relatief vaak voor, wat aanleiding gaf tot een eigen onderzoek. Met dit onderzoek willen we meer leren over matkoppen en tegelijkertijd bijdragen aan het behoud en herstel van deze soort.

In dit artikel delen we niet alleen een aantal bevinden van het afgeronde onderzoek 2024, maar vertellen we ook meer over het voortzetten van dit onderzoek in 2025!

Stabiele populatie, maar zorgelijke nestsucces

Onder begeleiding van onze collega Cornelis Fokker heeft stagiaire Celeste Polak dit jaar 39 territoria van matkoppen gevonden op IJsselmonde. Dit is ongeveer gelijk met het aantal territoria 5 jaar geleden. De hoogste dichtheid werd gevonden in Klein Profijt. De dichtheid van matkoppen was hoger in gebieden waar meer dood hout en dus meer nestmogelijkheden aanwezig waren.

Vanaf maart tot en met juni 2024 hebben we 11 nesten gevolgd. Elk nest werd twee keer per week voor 30 tot 45 minuten geobserveerd. Tijdens deze observaties werd de activiteit van de matkoppen rondom het nest genoteerd. Daarnaast zijn de nesten opgemeten nadat de jongen waren uitgevlogen of wanneer het duidelijk was dat het nest mislukt was. De drie nesten die in 2023 waren gevonden zijn ook opgemeten en meegenomen in de analyse.

Van de in totaal 14 nesten zijn er 6 uitgevlogen (43%). Voor 4 nesten was de reden van mislukking onduidelijk, voor 3 nesten was grote bonte specht de oorzaak en voor 1 nest is waarschijnlijk het vrouwtje gestorven of heeft zij het territorium verlaten. Het laatste nest is uiteindelijk overgenomen door koolmezen.

Ondanks dat de populatie stabiel is, blijkt het nestsucces dus zorgelijk laag te zijn. Bovendien kwam het lang niet in alle territoria tot een broedgeval. Onduidelijk is nog of de verloren nesten door de ouders zijn gecompenseerd door een tweede legsel, of dat ook in deze ‘stabiele populatie’ de matkoppen op hun laatste poten lopen.

Waar bouwden de matkoppen hun nesten en welke waren het meest succesvol?

De matkoppen bouwden hun nest voornamelijk in (knot)wilgen (12). Twee nesten waren gebouwd in een zwarte els. Gemiddeld waren de nesten op ongeveer 4 meter hoogte gebouwd. De nesten die mislukt waren, waren gemiddeld hoger gebouwd in vergelijking met de nesten die geslaagd waren.

Matkoppen brachten insecten naar hun jongen, waaronder schuimbeestjes en rupsen van de wilgenstippelmot.

Matkoppen jongen geringd

Dit jaar zijn er ook een aantal matkoppen jongen geringd met kleurringen. Door deze ringen is het mogelijk om de verplaatsing van de matkoppen te volgen. Matkoppen leggen geen grote afstanden af, al is er tijdens het zoeken van nesten een matkop mannetje (RmYY) gevonden in de Jan Gerritsepolder die geringd was in het Develbos. Dit mannetje had een afstand afgelegd van zo’n 6 kilometer.

Voortzetten onderzoek matkop 2025 met subsidie van Provincie Zuid Holland en de Vogelbescherming

Het onderzoek in 2024 was een mooi begin om meer te weten te komen over deze bosbewoner. Veel vragen zijn echter nog onbeantwoord, zodat we in 2025 het onderzoek zullen vervolgen. Belangrijke focus voor het onderzoek zal liggen op de grienden die nog in actief beheer zijn (iedere 3 jaar worden de wilgen geknot). Mogelijk ligt hier een belangrijke sleutel voor het succes van matkoppen, omdat grote bonte specht (belangrijke predator) hier afwezig is.

Voor de Provincie Zuid Holland en de Vogelbescherming is het ook interessant om hier meer over te weten, omdat met de bevindingen uit dit gerichte onderzoek concrete maatregelen kunnen worden genomen om de matkop te beschermen. Reden voor deze twee partijen om bij te dragen aan het onderzoek in 2025! Ecoresult is Provincie Zuid Holland en de Vogelbescherming dan ook dankbaar voor deze extra impuls!

Onderzoek matkop

Even voorstellen…onze stagiaire Celeste Polak.

“Mijn naam is Celeste Polak, stagiaire bij Ecoresult waar ik onderzoek doe naar de matkop. Ik ben 25 jaar en woon in Wageningen. Na het volgen van de Bachelor Dierwetenschappen aan de universiteit van Wageningen, zit ik nu inmiddels in mijn tweede jaar van de Master Dierwetenschappen met de specialisatie ecologie.”

Celeste wilde graag stage lopen bij een ecologisch adviesbureau om zo uit te zoeken of deze richting iets voor haar is in de toekomst. Zij vertelt: “Na meerdere websites van ecologisch adviesbureaus te hebben bekeken, sprak die van Ecoresult mij het meeste aan. Ik heb een mailtje gestuurd en kreeg direct een mailtje terug en kon op gesprek komen. Tijdens het gesprek vertelde ik over mijn interesse in het doen van onderzoek naar vogels of zoogdieren. Ecoresult stelde toen het onderzoek naar matkop voor.

Ik moet heel eerlijk toegeven dat ik nog nooit van de matkop gehoord had. Ik heb altijd interesse gehad in vogels, vooral in uilen, en kan de meeste vogels wel benoemen, maar de matkop was ik nog nooit tegengekomen. Dit komt waarschijnlijk omdat het vrij schuwe vogeltjes zijn. Na het eerste gesprek bij Ecoresult kreeg ik van Cornelis Fokker, nu mijn stagebegeleider, de opdracht om een matkop op te zoeken voordat ik mijn stage zou starten. In februari ben ik dus op pad gegaan en heb mijn eerste matkop gezien! Sindsdien is mijn interesse voor deze soort aangewakkerd!”

De stage van Celeste valt precies in het broedseizoen van de matkop. De matkop is een mezensoort die met name voorkomt in natte bossen, waar ze hun eigen nest uithakken in dood hout. De afgelopen weken is onze stagiaire opzoek gegaan naar nesten van matkoppen. De bedoeling is dat ze deze nesten gaat observeren om informatie te verzamelen over de nestbouw, het broeden en het voeden van de jongen. “Als de jongen zijn uitgevlogen gaan we ook verschillende kenmerken van het nest meten, zoals de grootte van het nestgat, de hoogte, het soort boom waarin ze het nest hebben gehakt, het aantal spechten in hun territorium, en nog veel meer. Hiermee hopen we inzicht te krijgen in de plekken waar matkoppen hun nest bouwen en hun broedproces”, aldus Celeste.

Het onderzoeksgebied betreft: Develbos, Klein Profijt, Bos Valckesteijn, Trimbos en Rhoonse grienden alle gelegen op het eiland van IJsselmonde.

Aantal matkoppen gaat hard achteruit

Stagebegeleider en ecoloog bij Ecoresult Cornelis Fokker vertelt: “Het aantal matkoppen gaat landelijk helaas hard achteruit. In bepaalde gebieden komen ze helemaal niet meer voor en in Zuid-Holland verdwijnen ze op steeds meer plekken. In literatuur wordt de toename van het aantal pimpelmezen en koolmezen als een mogelijke reden gegeven, omdat zij de nesten van matkoppen kunnen overnemen. Ook zouden grote bonte spechten een rol kunnen spelen in de achteruitgang, omdat bekend is dat ze nesten van matkoppen kunnen plunderen. Echter, in Nederland is nog nauwelijks onderzoek gedaan naar de broedbiologie van matkoppen.

In het werkgebied van Ecoresult komt de soort nog relatief veel voor, wat voor ons de reden is geweest om zelf dit onderzoek naar matkoppen te initiëren. Hiermee kunnen wij de kennis over deze soort vergroten en hopelijk handvatten bieden om het leefgebied van matkoppen te verbeteren.”

Celeste voegt hieraan toe: “Ik hoop dat we erachter kunnen komen waar de matkop het liefst broedt en of de locatie van hun nest invloed heeft op het broedproces. Ik weet niet of we harde conclusies kunnen trekken over waarom de matkop het moeilijk heeft aangezien we (tot nu toe) maar tien nesten kunnen observeren. Maar wellicht dat we een duidelijk patroon zien waar we iets over kunnen zeggen. We zullen in ieder geval meer te weten komen over de matkoppen die we de komende weken gaan observeren.”

Wordt vervolgd….

Alle foto’s van de matkop op deze pagina zijn gemaakt door Celeste tijdens haar observatierondes.