Waarom onderzoek naar huismussen bij sloop?

Huismussen zijn honkvaste standvogels en strikt beschermd onder de Omgevingswet. Bij sloop en renovatie moet daarom rekening worden gehouden met deze soort, onder andere door alternatieve nestgelegenheid aan te bieden in de vorm van nestkasten. Ondanks dat bij de meeste bouwprojecten rekening wordt gehouden met huismussen, werden mussen nooit eerder individueel gevolgd bij grootschalige veranderingen op een broedlocatie.

Cornelis: “De wetenschappelijke onderbouwing van de richtlijnen in het Kennisdocument Huismus is beperkt. Dat was voor mij de aanleiding om nauwkeurig in beeld te brengen hoe een kolonie huismussen zich tijdens en na een sloopproject gedraagt. Lukt het huismussen om zich elders te vestigen, en zo ja, op welke afstand? Maken ze gebruik van opgehangen nestkasten en herkoloniseren zij de nieuwbouw?”

Hoe werd het kleurringonderzoek uitgevoerd?

Het onderzoeksgebied in Hendrik-Ido-Ambacht betrof elf te slopen huizenblokken met in totaal 83 eengezinswoningen (gebouwd in 1953-1957) en de directe omgeving. De woningen hadden lange achtertuinen met veel ligusterhagen, struiken en andere dekkingsmogelijkheden voor huismussen. Eind 2022 werd het eerste deel gesloopt (fase 1) en na het broedseizoen van 2023 werd het restant gesloopt (fase 2).

In 2022 en 2023 werden in totaal 128 huismussen gekleurringd met een combinatie van drie kleurringen en een metalen ring. Cornelis bezocht het gebied gemiddeld één keer per week in het broedseizoen en registreerde alle territoriale en nest-indicerende huismussen. Ook werden alle 101 voor tijdelijke mitigatie opgehangen nestkasten (36 voor huismus, 65 voor gierzwaluw) en de nieuwe nestgelegenheden na de nieuwbouw op de voet gevolgd.

Wat zijn de belangrijkste bevindingen?

Territoria nemen sterk af

Bij de start van het kleurringonderzoek in 2022 waren 32 territoria aanwezig, waarvan 25 binnen het sloopgebied. Na de volledige sloop in 2024 waren alle huismussen uit het sloopgebied verdwenen. Het aantal territoria in de bufferzone rondom het sloopgebied steeg tijdelijk van 7 naar 26, maar halveerde in 2025 weer naar 13 territoria. In de nieuwbouw vestigden zich in 2024 en 2025 geen huismussen, ondanks dat er voldoende nestgelegenheid was aangebracht in de vorm van ingemetselde neststenen en een geschikt dakvlak.

Verplaatsingen blijven beperkt

Van de 29 gekleurringde huismussen die in 2022 in het sloopgebied broedden, werden er in 2023 elf teruggevonden. Deze vestigden zich na de sloop op gemiddeld 70 meter van de originele nestplaats. Na de tweede sloopfase in 2024 verplaatsten de mussen zich over gemiddeld 122 meter. Over de gehele onderzoeksperiode verplaatsten ontheemde huismussen zich gemiddeld 96 meter van hun oorspronkelijke nestplaats.
De dispersie van jongen was aanzienlijk groter dan van volwassen huismussen. Van de geringde jongen uit het sloopgebied werd 38% teruggevonden in het broedseizoen na de sloop. Gemiddeld vestigden deze zich op 276 meter van de ringplaats, met een maximum van 1 kilometer. Jonge mannetjes vestigden zich gemiddeld verder dan vrouwtjes (respectievelijk 358 en 221 meter).

Overleving en populatieontwikkeling

De jaarlijkse overleving van adulten uit het gesloopte gebied was 0.42, tegenover 0.56 van volwassen huismussen die buiten het sloopgebied broedden. Het is aannemelijk dat de afname van het aantal territoria vooral terug te voeren is op een lage reproductie, en daarmee te weinig aanwas om de populatie op niveau te houden.

Nestkasten blijven ongebruikt

Geen van de gekleurringde huismussen uit het sloopgebied werd aangetroffen in de 36 opgehangen huismusnestkasten. In totaal waren in 2022-2025 slechts vier nestkasten bezet door ongeringde huismussen, allen gierzwaluwkasten. Alle gekleurringde huismussen die gevolgd konden worden, nestelden op ‘natuurlijke’ nestplaatsen, met name onder dakpannen.

Diverse huismussen uit het sloopgebied stichtten nieuwe kolonies, maar de huizen(blokken) waarin deze nieuwe kolonies zich bevonden werden na één of twee jaar weer verlaten. Ontheemde huismussen die zich direct aansloten bij bestaande kolonies, bleven daar tot het eind van de onderzoeksperiode.