eDNA: wat betekent deze methode voor vleermuis­onderzoek bij spouwmuur­isolatie door woning­corporaties

Vanaf 7 maart 2025 is de eDNA-methode door Het Rijk/LNNV erkend als onderzoeksmethode voor vleermuizen en is vastgelegd in de Omgevingsregeling.

Wat is eDNA precies, hoe werkt het, en wat betekent dit voor gemeenten en woningcorporaties?

Wat is eDNA?

eDNA staat voor “environmental DNA” of omgevings-DNA. Het is DNA dat door organismen, zoals vleermuizen, in hun omgeving wordt achtergelaten via bijvoorbeeld haren, huidcellen, speeksel of uitwerpselen. Door monsters te nemen van bijvoorbeeld water, grond of stof in een spouwmuur, kan dit DNA worden geanalyseerd in een laboratorium. Zo kan worden vastgesteld of er vleermuizen aanwezig zijn, en om welke soorten het gaat.

Deze innovatieve methode heeft nog beperkingen. eDNA toont alleen de aanwezigheid van vleermuizen aan, maar geeft geen inzicht in het type verblijf (zoals een kraamkolonie of een tijdelijke schuilplaats) of het aantal dieren. Dit maakt het een minder gedetailleerde methode dan traditionele veldonderzoeken.

Toepassing van eDNA in de praktijk

De eDNA-methode mag vanaf 7 maart 2025 worden toegepast om de aanwezigheid van vleermuizen vast te stellen, maar alleen onder strikte voorwaarden. Het gebruik is beperkt tot spouwmuurisolatie van grondgebonden woningen, zoals eengezinswoningen, waarbij spouwmuurisolatie is gepland. Voor appartementencomplexen en flatgebouwen is de methode niet toegestaan. Daarnaast mag bemonstering alleen plaatsvinden in gemeenten waar geen Soortenmanagementplan (SMP) van kracht is of wordt opgesteld.
Als er geen eDNA wordt aangetroffen, mag de isolatie direct worden uitgevoerd. Wordt er wel eDNA aangetroffen, dan gelden er verschillende regels. Voor woningcorporaties is aanvullend onderzoek verplicht om de aard van het vleermuisverblijf vast te stellen en hoeveel dieren er aanwezig zijn.

Wat betekent dit voor verduurzaming?

Voor woningcorporaties die hun vastgoed willen verduurzamen, brengt de invoering van de eDNA-methode zowel kansen als uitdagingen met zich mee. Het biedt een snellere en minder arbeidsintensieve manier om vleermuizen op te sporen, maar de beperkingen van de methode maken aanvullend onderzoek vaak alsnog noodzakelijk.

Ecoresult volgt het advies dat het NGB aan hun leden heeft gegeven en adviseert haar opdrachtgevers zorgvuldig om te gaan met de toepassing van eDNA. Hoewel de methode juridisch is toegestaan, is het ecologisch gezien niet altijd wenselijk. Het ontbreken van informatie over het type verblijf en het aantal vleermuizen kan leiden tot onvolledige inzichten, wat risico’s met zich meebrengt voor zowel de bescherming van vleermuizen als de voortgang van isolatieprojecten.

Ook geldt dat voor de inzet van de methode, kaders en randvoorwaarden nodig zijn om risico’s te beperken en de kwaliteit van bemonstering en analyse te garanderen. De voorgestelde regeling bevat echter nauwelijks dergelijke toepassingskaders.
Hoewel de methode kansrijk om de aanwezigheid van twee soorten (gewone- en ruige dwergvleermuis) in een spouwmuur aan te tonen, is het juridisch benodigde uitsluiten van aanwezigheid van beschermde soorten met deze methode niet mogelijk. Toepassen van deze maatregel kan tot juridische procedures leiden, met uiteindelijk extra vertraging van na-isolatie en teleurstelling bij betrokken partijen.

De visie van Ecoresult

Ecoresult benadrukt het belang van een balans tussen ecologische en juridische wenselijkheid. Hoewel eDNA een waardevolle aanvulling kan zijn op traditionele onderzoeksmethoden, is het geen vervanging. Het beperkte inzicht dat de methode biedt, maakt het noodzakelijk om in veel gevallen alsnog aanvullend onderzoek uit te voeren. Daarom zet Ecoresult de eDNA-methode zelf nog niet in, maar adviseren en begeleiden we onze opdrachtgevers over de mogelijkheden en beperkingen ervan.
Uiteraard blijven wij op de hoogte van het laatste nieuws en de ontwikkelingen rondom de eDNA-methode, en nemen wij actief deel aan relevante trainingen over dit onderwerp.

Heb je vragen over het toepassen ven eDNA voor jouw verduurzaamheidsproject als het gaat om het isoleren van spouwmuren?