Steun ons en draag bij aan de bescherming van uilen en nachtvogels

Met onze deelname willen we niet alleen een zo hoog mogelijk aantal soorten neerzetten, maar vooral ook bijdragen aan dit doel. Juist de soorten die je minder snel ziet, verdienen aandacht en bescherming.

Wil je ons steunen? Doneer dan via onze teampagina binnen het Wadden Vogelfestival en draag direct bij aan de bescherming van deze soortgroepen én onze teamprestatie.

Wij hebben er in ieder geval weer zin in. Op naar een mooie, lange en soortenrijke dag en nacht op Texel.

Texel Big Day keert dit jaar terug voor de tiende editie! Dit evenement, georganiseerd door Nationaal Park de Duinen van Texel en het Vogelinformatiecentrum Texel, vormt de aftrap voor het Wadden Vogelfestival (9 en 10 mei 2026) en de Nationale Vogelweek.

Laarzen aan en verrekijker mee: op pad langs jaarrond beschermde nesten in Overschie

In Overschie (Rotterdam-Noord) ging ons team op pad langs jaarrond beschermde nesten van uiteenlopende vogelsoorten, onder begeleiding van collega Ferry van der Lans. In dit gebied bezochten we nesten van onder andere kerkuil, steenuil, sperwer, buizerd, boomvalk, havik, torenvalk, ransuil, ooievaar én blauwe reiger. Dit veldbezoek was onderdeel van de Ecoresult Academy, die we elke maand met het hele team organiseren. De ene keer gaan we het veld in. De andere keer behandelen we op kantoor de theorie rondom een thema, om onze kennis te verbreden en aan te scherpen.

Gebied De Driehoek

We startten bij een schuur in De Driehoek, een bijzonder gebied dat wordt ingeklemd tussen drie snelwegen. Ondanks deze ligging blijkt het een waardevolle broedplek, waar onder meer torenvalk, steenuil en kerkuil nestelen. Via enkele putternestjes reden we door naar het voormalige schoolgebouw De Zwaluw, waar een indrukwekkende kolonie huiszwaluwen broedt met meer dan 40 nesten.

Ackerdijkse Plassen

Daarna bezochten we het vogelkijkscherm in de Ackerdijkse Plassen. Dit gebied, ontstaan door oude vervening, vormt een cruciale groene schakel tussen Delft en Rotterdam. Vanaf het scherm hadden we, onder het toeziend oog van een baltsende havik, prachtig zicht op de aalscholverkolonie. Het voorjaar was hier duidelijk voelbaar: er wordt volop gebouwd aan nesten en sommige paren zijn zelfs al aan het broeden.
Via een buizerdnest reden we verder naar een stadsparkje in Rotterdam, waar Ferry ons wees op een sperwer en een nest van de blauwe reiger.

Het was een ontzettend leerzame middag waarin we onze ecologische kennis en ervaring met beschermde soorten weer hebben aangescherpt. Het vergroten van soortenkennis en het begrijpen van regionale verschillen spelen daarbij een sleutelrol.

Bijzondere waarneming

We sloten de middag af in de polder met een echte verrassing: een roodhalsgans, een zeldzame dwaalgast uit Siberië.

Op naar de volgende Ecoresult Academy!

Waarom onderzoek naar huismussen bij sloop?

Huismussen zijn honkvaste standvogels en strikt beschermd onder de Omgevingswet. Bij sloop en renovatie moet daarom rekening worden gehouden met deze soort, onder andere door alternatieve nestgelegenheid aan te bieden in de vorm van nestkasten. Ondanks dat bij de meeste bouwprojecten rekening wordt gehouden met huismussen, werden mussen nooit eerder individueel gevolgd bij grootschalige veranderingen op een broedlocatie.

Cornelis: “De wetenschappelijke onderbouwing van de richtlijnen in het Kennisdocument Huismus is beperkt. Dat was voor mij de aanleiding om nauwkeurig in beeld te brengen hoe een kolonie huismussen zich tijdens en na een sloopproject gedraagt. Lukt het huismussen om zich elders te vestigen, en zo ja, op welke afstand? Maken ze gebruik van opgehangen nestkasten en herkoloniseren zij de nieuwbouw?”

Hoe werd het kleurringonderzoek uitgevoerd?

Het onderzoeksgebied in Hendrik-Ido-Ambacht betrof elf te slopen huizenblokken met in totaal 83 eengezinswoningen (gebouwd in 1953-1957) en de directe omgeving. De woningen hadden lange achtertuinen met veel ligusterhagen, struiken en andere dekkingsmogelijkheden voor huismussen. Eind 2022 werd het eerste deel gesloopt (fase 1) en na het broedseizoen van 2023 werd het restant gesloopt (fase 2).

In 2022 en 2023 werden in totaal 128 huismussen gekleurringd met een combinatie van drie kleurringen en een metalen ring. Cornelis bezocht het gebied gemiddeld één keer per week in het broedseizoen en registreerde alle territoriale en nest-indicerende huismussen. Ook werden alle 101 voor tijdelijke mitigatie opgehangen nestkasten (36 voor huismus, 65 voor gierzwaluw) en de nieuwe nestgelegenheden na de nieuwbouw op de voet gevolgd.

Wat zijn de belangrijkste bevindingen?

Territoria nemen sterk af

Bij de start van het kleurringonderzoek in 2022 waren 32 territoria aanwezig, waarvan 25 binnen het sloopgebied. Na de volledige sloop in 2024 waren alle huismussen uit het sloopgebied verdwenen. Het aantal territoria in de bufferzone rondom het sloopgebied steeg tijdelijk van 7 naar 26, maar halveerde in 2025 weer naar 13 territoria. In de nieuwbouw vestigden zich in 2024 en 2025 geen huismussen, ondanks dat er voldoende nestgelegenheid was aangebracht in de vorm van ingemetselde neststenen en een geschikt dakvlak.

Verplaatsingen blijven beperkt

Van de 29 gekleurringde huismussen die in 2022 in het sloopgebied broedden, werden er in 2023 elf teruggevonden. Deze vestigden zich na de sloop op gemiddeld 70 meter van de originele nestplaats. Na de tweede sloopfase in 2024 verplaatsten de mussen zich over gemiddeld 122 meter. Over de gehele onderzoeksperiode verplaatsten ontheemde huismussen zich gemiddeld 96 meter van hun oorspronkelijke nestplaats.
De dispersie van jongen was aanzienlijk groter dan van volwassen huismussen. Van de geringde jongen uit het sloopgebied werd 38% teruggevonden in het broedseizoen na de sloop. Gemiddeld vestigden deze zich op 276 meter van de ringplaats, met een maximum van 1 kilometer. Jonge mannetjes vestigden zich gemiddeld verder dan vrouwtjes (respectievelijk 358 en 221 meter).

Overleving en populatieontwikkeling

De jaarlijkse overleving van adulten uit het gesloopte gebied was 0.42, tegenover 0.56 van volwassen huismussen die buiten het sloopgebied broedden. Het is aannemelijk dat de afname van het aantal territoria vooral terug te voeren is op een lage reproductie, en daarmee te weinig aanwas om de populatie op niveau te houden.

Nestkasten blijven ongebruikt

Geen van de gekleurringde huismussen uit het sloopgebied werd aangetroffen in de 36 opgehangen huismusnestkasten. In totaal waren in 2022-2025 slechts vier nestkasten bezet door ongeringde huismussen, allen gierzwaluwkasten. Alle gekleurringde huismussen die gevolgd konden worden, nestelden op ‘natuurlijke’ nestplaatsen, met name onder dakpannen.

Diverse huismussen uit het sloopgebied stichtten nieuwe kolonies, maar de huizen(blokken) waarin deze nieuwe kolonies zich bevonden werden na één of twee jaar weer verlaten. Ontheemde huismussen die zich direct aansloten bij bestaande kolonies, bleven daar tot het eind van de onderzoeksperiode.

Welke woelmuissoorten komen in Nederland voor?

Dé woelmuis bestaat niet. In Nederland leven vijf soorten woelmuizen:

• aardmuis (Microtus agrestis)
• noordse woelmuis (Alexandromys oeconomus arenicola)
• ondergrondse woelmuis (Microtus subterraneus)
• rosse woelmuis (Myodes glareolus)
• veldmuis (Microtus arvalis)

Van deze vijf soorten is de noordse woelmuis zeer zeldzaam en streng beschermd. Precies daarom vraagt de soort in projecten extra aandacht, zeker wanneer werkzaamheden mogelijk leefgebied raken.

Wat maakt de noordse woelmuis zo kwetsbaar in het Nederlandse landschap?

De noordse woelmuis (Alexandromys oeconomus arenicola) is een unieke Nederlandse ondersoort en een uitgesproken specialist van dynamische, natte, open vegetaties. In de literatuur wordt vaak gesproken over een Nederlandse “metapopulatie”: een netwerk van deelpopulaties die elkaar na lokaal uitsterven weer kunnen herkoloniseren.

Onze collega, ecoloog Koen van Veen, nuanceert dat beeld nadrukkelijk:
“In ons huidige, sterk versnipperde en weinig dynamische landschap is er tussen veel van de overgebleven leefgebieden eigenlijk geen uitwisseling. De soort zit vrijwel letterlijk op kleine eilandjes. Waar de noordse woelmuis lokaal verdwijnt, is dat uitsterven daardoor voor dat gebied meestal definitief. Verdroging, veranderende waterpeilen en het verdwijnen van natte, laagblijvende vegetaties spelen daarbij een centrale rol.”

Welke rol spelen concurrentie en klimaatverandering?

Concurrentie met algemene soorten als veldmuis en aardmuis versterkt die kwetsbaarheid, al weten we nog weinig van de precieze mechanismen. In gebieden waar deze soorten ontbreken, gebruikt de noordse woelmuis niet alleen de aller natste habitats, maar ook drogere habitats en overgangen binnen het natte landschap.

Verschijnen aardmuis en veldmuis daar alsnog, dan verliezen de noordse woelmuizen doorgaans snel terrein. In randzones delen de soorten het gebied soms in lage dichtheden, maar zodra het leefgebied verandert en verruigt of verder verdroogt, krijgen de concurrenten meestal snel de overhand.

Door klimaatverandering komen (zeer) droge zomers steeds vaker voor. Zulke perioden kunnen ertoe leiden dat het habitat verdroogt en verruigt, de concurrentie van aardmuis en veldmuis toeneemt en de noordse woelmuis uiteindelijk uit een gebied verdwijnt.
Dat betekent in de praktijk: op veel plekken is er geen robuuste metapopulatie meer die lokale uitval eenvoudig kan compenseren. Als een populatie verdwijnt, is dat in zo’n geïsoleerd gebied vaak definitief.

Hoe kan beheer het leefgebied van de noordse woelmuis verbeteren?

Uit praktijkonderzoek blijkt dat gericht water- en vegetatiebeheer wél verschil kan maken. Koen vertelt: “Noordse woelmuis is een pionierssoort die snel geschikt habitat kan koloniseren, zolang er geen sprake is van concurrentie en dit habitat direct grenst aan huidig leefgebied. In een nat perceel bij Kinderdijk, waar monotoon rietland door beheer is omgevormd tot natte zeggen- en kruidenrijke vegetatie, zaten binnen korte tijd noordse woelmuizen. Deze waren in de situatie daarvoor én het direct grenzende droge rietland afwezig. Op deze locatie vinden wij al enkele jaren noordse woelmuizen, en ook andere percelen worden nu anders beheerd. Of dat succes gaat hebben moet de komende jaren uit monitoring blijken.”

Meer achtergrond over het habitat en het beheer van deze soort is te vinden in onderzoek in de Nieuwkoopse Plassen, waarbij Koen twee studentes van de HAS in Den Bosch begeleidde bij het opzetten en uitvoeren van habitatonderzoek naar de noordse woelmuis (van het vangen en hanteren van dieren tot de inrichting van het onderzoek).
Deze combinatie van ecologische kwetsbaarheid, beheerkeuzes en het sterk gefragmenteerde landschap maakt dat noordse woelmuis in projecten én onderzoek bijzondere aandacht verdient.

Duizenden waarnemingen en een jubileum: Ecoresult sluit veldonderzoeks-
seizoen 2025 af

Samen met ons team en de externe ecologen die ons de afgelopen periode hebben ondersteund, sloten we het veldonderzoeksseizoen 2025 af met een gezellige bijeenkomst in Heeren van Ambacht (Hendrik-Ido-Ambacht). We vierden een jubileum, keken terug op de vele waarnemingen en blikten vooruit op hoe we met deze data de natuur nog beter helpen.

Waarom data delen telt

Eigenaar van Ecoresult Leon Boon stond tijdens de bijeenkomst stil bij de kern van het ecologisch werk en het belang van de verzamelde gegevens.

“Goede bescherming begint bij het tellen, maar eindigt bij wat je met die gegevens doet,” zegt Leon. “Data zijn de basis, geen einddoel. Het gaat om advies en uitvoering van maatregelen zoals bijvoorbeeld de juiste nestkasten plaatsen, diervriendelijke verlichting toepassen of natuurvriendelijke oevers goed aanleggen. Als de mitigatie succesvol is, het beheer duurzaam is geborgd, dan pas zijn wij succesvol. Daarom is het ook belangrijk dat onderzoeksgegevens worden gedeeld in de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF).”

Leon vervolgde: “Beleidsmakers en uitvoerders gebruiken die data voor hun plannen. We zien nog te vaak dat gegevens niet worden aangeleverd in de NDFF, en dat is zonde. Als er voor een gebied geen soorten zijn ingevoerd, kan de verkeerde conclusie ontstaan dat er niets zit, met alle risico’s voor natuur en projecten van dien. Door samen data te delen, maken we beleid en uitvoering sterker en bereiken we meer voor de natuur.”

Daarnaast mochten we duizenden hectare natuurgebieden en in stedelijke gebieden natuur meetnetten monitoren.

Op naar het volgende seizoen

Leon bedankte tot slot het hele team en alle externe ecologen voor hun geweldige inzet. Hun werk is de basis waarmee Ecoresult meer ziet en daardoor meer bereikt. En als wij meer bereiken, wint de natuur.

Wil je meer zien van ons veldwerk of heb je er vragen over? Volg onze updates via de website en sociale media of neem contact met ons op.