Onderzoek kleine marters

Kleine marterachtigen zoals de wezel, hermelijn en de bunzing zijn in het algemeen erg lastig waarneembaar. Er bestaat dan ook geen goed beeld over aantallen, verspreiding en trends van deze soorten. Dit maakt onderzoek naar kleine marters erg belangrijk, zeker nu de soorten in bepaalde provincies streng beschermd zijn!

Kleine marters

In Nederland komen verschillende soorten marters voor: grote soorten zoals de das en otter, maar ook kleinere soorten zoals de bunzing, wezel en hermelijn. Zoals alle marters zijn deze kleine marterachtigen roofdieren. Muizen vormen een belangrijke voedselbron, maar de hermelijn en bunzing kunnen ook grotere prooien vangen. Dankzij een slanke en lange lichaamsbouw zijn de kleine marters ook goed in staat om in ondergrondse holenstelsels te jagen. Elke kleine marterachtige heeft zijn eigen voorkeurshabitat en ook de groottes van de territoria verschillen.

Niet vrijgesteld van ontheffing

Sinds de invoering van de nieuwe Wet natuurbescherming (vanaf 1 januari 2017) vallen de bunzing, wezel en hermelijn in de beschermingscategorie “Nationaal beschermde soorten”. Iedere provincie mag zelf bepalen of dieren in deze beschermingscategorie zijn vrijgesteld van ontheffing of niet.

Alleen in Noord-Holland en Noord-Brabant zijn op dit moment de kleine marterachtigen niet vrijgesteld van een ontheffing. Dit betekent dat bij projecten in deze provincies onderzoek naar kleine marterachtigen noodzakelijk is, zowel de dieren zelf als de territoria zijn beschermd. Door deze toename in onderzoek zal er de komende jaren veel kennisontwikkeling plaats op het gebied van kleine marters.

Onderzoeksmethoden: cameravallen & sporenbuizen

Om duidelijk te krijgen of kleine marters in een gebied voorkomen, en welke functie dit gebied voor de dieren vervult, gebruiken wij verschillende onderzoeksmethoden. Een belangrijke methode hierbij is het gebruik van cameravallen. Cameravallen zijn uitermate geschikt om schuwe zoogdieren waar te nemen. Een cameraval bevat bewegings- en warmtesensoren en maakt automatisch een filmpje of foto wanneer een dier de camera passeert.

Voor onderzoek naar de wezel en hermelijn maken wij alsmede gebruik van een speciale “Mostela” cameraval. Dit is een afsluitbare kist met een buisvormige doorgang. Dit kunstmatige “muizenhol” is aantrekkelijk voor nieuwsgierige muizen en marters om te onderzoeken. Binnen in de bekisting is een cameraval zodanig opgesteld dat de dieren optimaal in beeld komen en goed kunnen worden gedetermineerd.

Een andere methode om de aanwezigheid van kleine marters aan te tonen is het gebruik van sporenbuizen. In deze buizen liggen stempelkussens en een strook papier. Kleine marters, maar ook andere dieren kunnen zo aan de hand van de spoorprenten worden geïdentificeerd. Hierdoor krijgen we een duidelijk beeld van de verschillende soorten die aanwezig zijn in het gebied.

Ecoresult B.V. voert op meerdere locaties flora en fauna onderzoek uit naar kleine marters met behulp van bovenstaande methoden. Meer informatie hierover of wat wij voor u kunnen betekenen? Neem gerust contact op!

3 bijzondere video-opnames in Putte

In opdracht van Kubiek Ruimtelijke Plannen heeft Ecoresult een natuurtoets naar beschermde soorten en natuurgebieden uitgevoerd. De aanleiding was het bouwen van chalets inclusief aanleg van infrastructuur en een waterpartij. Ecoresult heeft onderzocht of deze activiteiten een schadelijk effect hebben op beschermde soorten en natuurgebieden.

Verkennend veldonderzoek

Er is verkennend veldonderzoek gedaan, waaruit bleek dat verdiepend veldonderzoek met onder andere een wildcamera nodig was. Met wildcamera’s worden dieren die met het blote oog lastig waar te nemen zijn vastgelegd op video. In Putte waren we op zoek naar eekhoorn, boommarter en steenmarter. Er werd op een strategische plek een camera geplaatst. Zodra een geplaatste camera middels een sensor bewegingen detecteerde, werd dit op video vastgelegd.

Je kunt je voorstellen dat een spannende periode aanbreekt, want wat zullen we filmen?! In dit artikel laten we de drie meest bijzondere opnames zien die gemaakt zijn. De steenmarter en boommarter zijn helaas niet gevonden, maar de camera draait nog steeds!

Eekhoorn

Een eekhoorn is een knaagdier dat rent en springt tussen de bomen. Ze komen voor in bossen, maar ook in tuinen en parken in de buurt van een bos. In Nederland zien we ze voornamelijk in Drenthe, Overijssel, Utrecht, Gelderland, Noord-Brabant en Limburg, maar ook in de duinen van Noord- en Zuid-Holland.

De eekhoorn is een beschermde diersoort (tabel 2 Flora- en faunawet). Dat betekent dat het in Nederland verboden is ze te vangen, te doden, in gevangenschap te houden of dit proberen. Ook is het verboden eekhoorns te verontrusten of hun nest te beschadigen of te bemachtigen.

Tijdens het wildcameraonderzoek hebben we een eekhoorn vastgelegd die voedsel verzamelt.

Reeën

Een ree is een hertensoort dat voornamelijk in Europa voorkomt. Ze leven in bosachtige streken met open plekken en aangrenzende velden. In Nederland zien we ze praktisch overal, maar zeker in het oosten.

Reeën zijn een beschermde diersoort (tabel 1 Flora- en faunawet). Ook voor dit dier geldt dat je in Nederland geen ree mag vangen, doden, in gevangenschap houden of dit proberen. Ook is het verboden ze te verontrusten of hun nest te beschadigen of te bemachtigen.

In het voorjaar worden reekalfjes regelmatig alleen in het bos gevonden. Dit komt doordat de kalfjes in de eerste weken hun moeder nog niet volgen. Via de wildcamera hebben we een reegeit met een reekalf geregistreerd en een ree(bok) apart. Je kunt de video’s hieronder bekijken.

Natuurtoets beschermde soorten

Twijfelt u of uw activiteiten schadelijke effecten hebben op beschermde diersoorten of beschermde natuurgebieden zoals het Natuurnetwerk Nederland? Op basis van een natuurtoets onderzoeken wij of de geplande werkzaamheden en activiteiten effect (kunnen) hebben. Mocht dit het geval zijn zullen wij u aanbevelingen doen voor een vervolg. Dit kan bijvoorbeeld een vogelonderzoek, vleermuisonderzoek of het opstellen van een ecologisch werkprotocol zijn.

Levende waterspitsmuis gevangen op Goeree-Overflakkee

Aangenaam verrast was hij, onze natuur- en landschapsecoloog Anton van Meurs: hij ving onlangs een levende waterspitsmuis op Goeree-Overflakkee. Omdat dit pas de derde keer is dat deze muis levend is gevangen op dit eiland, mag dit met recht een zeldzame vondst genoemd worden.

Over de waterspitsmuis

De waterspitsmuis is een van de grootste Europese spitsmuizen. In Nederland leven ze voornamelijk in de waterrijke provincies Friesland en Overijssel, waar ze scharrelen langs sloten, beken, plassen en rivieren. De verspreiding van de waterspitsmuis is echter zeer beperkt, waardoor deze soort tot de bedreigde diersoorten wordt gerekend. Ze staan op de rode lijst omschreven als ‘kwetsbaar’, een gevolg van de ruimtelijke ontwikkeling en vervuiling van onze wateren: hierdoor wordt hun natuurlijke leefgebied langzaam maar zeker verwoest. Steeds meer water moet plaatsmaken voor onder andere waterwegen en andere ruimtelijke ordening, waardoor de waterspits steeds verder het nakijken heeft. Lees op de pagina muizenonderzoek meer over dit onderwerp.

Doelsoortonderzoek op Goeree

Een gezond natuurgebied voldoet aan een bepaalde diversiteit van flora en fauna. Er zijn geen standaard criteria: per natuurgebied worden de criteria vastgesteld door de eigenaar van het gebied en de overheid. Natuurmonumenten heeft Ecoresult ingeschakeld om te onderzoeken of een van de vastgestelde doelsoorten, de Noordse woelmuis, voorkomt in het Natura 2000-gebied Duinen Goeree & Kwade Hoek.

Het onderzoek in de praktijk

Dieren melden zich uiteraard niet op commando. Daarom wordt de verspreiding van de Noordse woelmuis onderzocht door middel van diervriendelijke inloopvallen. Hierdoor is Ecoresult in staat te inventariseren of een bepaalde diersoort aanwezig is in het onderzoeksgebied. Allereerst onderzocht Anton welke plaatsen leefbaar zijn voor de Noordse woelmuis. Op deze plaatsen heeft hij vallen geplaatst met hooi en aas dat woelmuizen aantrekt, in dit geval een combinatie van pindakaas, appel, meelwormen en muesli. Loopt de woelmuis in de val, dan kan hij zich een etmaal in leven houden met dit aas en hooi.

Na het plaatsen van de vallen, worden deze vervolgens tweemaal per dag gecontroleerd. Het doel is immers alleen om de eventuele aanwezigheid van de dieren waar te nemen, níet om de dieren te vangen. Wordt een dier aangetroffen in de val, dan wordt dit vastgelegd in een dagrapport, waarna het dier altijd wordt vrijgelaten.

Vondst in de val

Alle lokaas ten spijt, vond Anton geen Noordse woelmuis op Goeree. Wel trof hij een levende waterspitsmuis aan in een van zijn vallen. Een unicum, want tot op heden is dit op Goeree-Overflakkee voor zover bekend de derde waarneming van een levende waterspitsmuis! Daarnaast zijn er ook resten van waterspitsmuizen gevonden in braakballen van kerkuilen. Uiteraard heeft Anton, na het maken van enkele foto’s, de muis weer vrijgelaten.

Wilt u weten of er waterspitsmuizen of andere (beschermde) dieren leven in het gebied in en rondom uw project? Neem gerust contact op voor een oriënterend flora en fauna onderzoek.

Steenmarter in Noord-Brabant op video vastgelegd

Geheel toevallig heeft onze natuur- en landschapsecoloog Anton van Meurs een steenmarter in Breda vastgelegd op camera. Dit is een zeer bijzondere vondst! In dit artikel lichten we toe hoe Anton het beestje heeft ontdekt, waarom deze vondst zo bijzonder is en kun je de video bekijken.

Toename en verspreiding van de steenmarter

De steenmarter is een klein roofdier uit de marterfamilie. Rond 1700 daalde het aantal steenmarters in ons land. Dit had onder andere te maken met de jacht op de pels. Sinds 1973 is het roofdiertje een beschermde diersoort in Nederland. Het jagen, verjagen, vangen, doden en zelfs verstoren van de steenmarter is verboden. De laatste jaren zien we dat de populatie van de steenmarter weer sterk toeneemt.

Niet alleen de aantallen nemen toe (deels ook veroorzaakt door nieuwe onderzoeksmethoden), ook het leefgebied spreidt zich uit. De steenmarter leeft in een stenige omgeving zoals huizen en schuren. De oostelijke rand van ons land (Limburg, Brabant, Overijssel, Gelderland en Groningen) is hun leefgebied. Maar steeds vaker komen er meldingen binnen van steenmarters die in het midden en westen van ons land gehuisvest zijn.

Over de vondst in Breda

Een aantal maanden geleden deed Anton een flora en fauna onderzoek op een boerderij in Breda. Een aantal schuren moet gesloopt worden maar de eigenaar had een kerkuil gesignaleerd. Zonder een juist verplaatsingsaanpak van de uil, kunnen de schuren niet worden gesloopt. Anton begon zijn onderzoek in de veronderstelling sporen van een kerkuil aan te treffen waarna hij een verhuisplan kon opstellen om de beschermde uil in veiligheid te brengen.

Een ecoloog kan naar aanleiding van sporen ontdekken welk dier ergens gehuisvest is. De sporen die Anton vond in de schuur waren niet afkomstig van een kerkuil. Er werden diverse voedselresten, uitwerpselen en een latrine gevonden. Dit wees op de aanwezigheid van een steenmarter. Zoals aangegeven is de vondst van deze steenmarter in Breda bijzonder, er is slechts voor zover wij weten een handjevol waarnemingen van deze soort bekend op het grondgebied van Breda.

Om zeker te zijn van de uitkomst van het onderzoek, is er een cameraval geplaatst bovenin de schuur.

Steenmarter op beeld vastgelegd

Een cameraval is een ideaal hulpmiddel om de aanwezigheid van dieren in een gebied te waarnemen. Door middel van een sensor maakt de camera een foto wanneer hij bewegingen ziet. Na een aantal weken geen steenmarter te hebben ontdekt, verscheen hij daar toch. Op deze video’s kunt u de beelden bekijken die zijn opgenomen met de cameraval.

Steenmarter 14 maart 2015 | Bavel, Noord-Brabant

Steenmarter 24 april 2015 | Bavel, Noord-Brabant

In het voorjaar worden jongen geboren. Als uit onderzoek blijkt dat de steenmarter in Breda een nestje verwacht, zal de sloop van schuren uitgesteld moeten worden. Na de zoogtijd kunnen mitigerende maatregelen worden uitgevoerd om de steenmarter op een veilige wijze te verplaatsen naar een ander leefgebied.

Door het toenemende aantal zoekt de steenmarter naar nieuwe leefgebieden in Nederland waardoor ze nu ook worden waargenomen in bijvoorbeeld Breda. Wilt u zeker weten of er steenmarters of andere (beschermde) dieren leven in het gebied in en rondom uw bouwproject? Neem gerust contact met ons op voor een oriënterend onderzoek.

Hoe staat het met de habitat van de Noordse woelmuis?

In natuurgebied de Nieuwkoopse Plassen bevindt zich een bijzonder dier: de Noordse woelmuis. De Plassen zijn het thuis van een unieke ondersoort die alleen in Nederland leeft. Dianne Sanders en San Claessens, twee studentes van de HAS in Den Bosch, doen bij Natuurmonumenten onderzoek naar de habitat van deze muis. Ecoresult ging samen met Dianne en San op pad om ze alle kneepjes van het vak te leren.

IJstijdrelict
De Nederlandse Noordse woelmuizen zijn uniek. Het kleine knaagdier komt wereldwijd in diverse gebieden voor, maar alleen in Nederland leeft een speciale ondersoort: de microtus oeconomus arenicola. Deze woelmuis is een ijstijdrelict, wat betekent dat de muis alle veranderingen sinds de ijstijd heeft overleefd.

De Noordse woelmuis heeft het moeilijk

De Noordse woelmuis heeft de ijstijd dan wel doorstaan, op dit moment heeft het knaagdier het maar moeilijk in Nederland. Door verdroging en versnippering van het leefgebied leeft de Noordse woelmuis soms slechts nog in kleine, geïsoleerde gebieden. Die gebieden zijn soms zo klein dat het voor de muizen onmogelijk is om daar te overleven.

Daarnaast maken de aardmuis en de veldmuis het leven van de Noordse woelmuis soms lastig. In gebieden waar deze muizensoorten voorkomen, wordt de Noordse woelmuis veelal verdreven.

Noordse woelmuis op televisie

We zullen nog heel even moeten wachten op alle resultaten van het onderzoek, maar voorlopig is al bekend dat de Noordse woelmuis dol is op ‘extensief beheerd’ grasland (dat niet gemaaid of op een andere manier bijgehouden wordt). Ook kwam uit het onderzoek naar voren dat de Noordse woelmuis in de winter verdwijnt op plekken waar men het rietland afbrandt, maar dat hij in de zomer weer terugkomt. Op dinsdag 29 april komt het onderzoek van Dianne en San voorbij in tv-programma Vroege Vogels van de VARA (om 19:20 op Nederland 2). Je kunt het programma later ook terugzien via Uitzending Gemist.

Meer weten?
Meer weten over dit bijzondere dier? Onze collega Koen van Veen heeft met Martijn van Schie van Natuurmonumenten ook onderzoek gedaan naar de Noordse woelmuis voor een duurzaam beheer. De onderzoeksresultaten zijn in het Vakblad Natuur Bos Landschap gepubliceerd en hier online te lezen.

Muizenonderzoek De Ronde Venen

In december 2011 heeft Ecoresult in de Gemeente De Ronde Venen een muizenonderzoek uitgevoerd in het kader van de Flora- en faunawet. Het onderzoek vond plaats in de Vinkeveense plassen waar een sterk verzakte weg compleet opgeknapt wordt. Hierbij ontstaan er ook mogelijk negatieve effecten op de bermsloot, dat met prachtig helder water en flink wat begroeiing potentieel leefgebied is voor muizen. Dit onderzoek werd met name gericht op de strikt beschermde waterspitsmuis, die in de omgeving voorkomt.

Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van zogeheten ‘Longworth life traps’. Dit zijn vallen waar de muizen worden ingelokt om ze vervolgens te kunnen determineren en ongeschonden weer terug te zetten. Na een week vangen, met in totaal 150 valnachten, werden er geen waterspitsmuizen vastgesteld. Wel werden er aardmuizen en huisspitsmuizen gevangen.

Mede door dit onderzoek weet de opdrachtgever nu dat er geen strikt beschermde soorten in het plangebied voorkomen, waardoor de werkzaamheden zonder speciale mitigerende maatregelen doorgang kunnen vinden. Uiteraard blijft wel de Zorgplicht van kracht. Hiervoor heeft Ecoresult eveneens een ecologisch werkprotocol opgesteld zodat de schade aan flora en fauna geminimaliseerd wordt. En zo wordt bijvoorbeeld ook directe schade aan de daar nu voorkomende aardmuizen en huisspitsmuizen voorkomen én worden er voorzieningen getroffen zodat deze soorten ook in de toekomst daar een leefgebied kunnen vinden.